Iako se u praksi najčešće postavlja pitanje u pogledu mogućnosti nasleđivanja i generalno imovinskih odnosa vanbračnih partnera, ne manje važan segment čine prava iz radnog odnosa, budući da se tiču svakodnevnog života vanbračnih partnera. Neujednačen tretman vanbračne zajednice kroz regulativu otvara prostor za različito tumačenje i dileme u primeni zakonskih odredbi.

Pojam vanbračne zajednice

Pojam vanbračne zajednice definisan je Porodičnim zakonom. Vanbračna zajednica je trajnija zajednica života žene i muškarca, između kojih nema bračnih smetnji (vanbračni partneri). Vanbračni partneri imaju prava i dužnosti supružnika pod uslovima određenim ovim zakonom.

Jednaka prava vanbračnih partnera, da li ne? 

Prava bračnih i vanbračnih partnera u našem zakonodavstvu nisu u potpunosti izjednačena.

Ustavom Republike Srbije vanbračna zajednica se izjednačava sa brakom, ali u skladu sa zakonom. Dakle, iz ove odredbe se jasno vidi da to pravo nije bezuslovno i da se zapravo posebnim zakonima uređuje pitanje izjednačavanja vanbračne zajednice sa bračnom.

Jedan od primera zakona gde prava vanbračnih partnera nisu izjednačena sa pravima bračnog partnera, jeste upravo Zakon o radu.

Prava koja su Zakonom o radu priznata bračnim partnerima su sledeća:

• Odsustvo uz naknadu zarade (plaćeno odsustvo)

Zaposleni ima pravo na odsustvo sa rada uz naknadu zarade u slučaju:

• porođaja supruge
• teže bolesti člana uže porodice
• smrti člana uže porodice.

Članovima uže porodice smatraju se bračni drug, deca, braća, sestre, roditelji, usvojilac, usvojenik i staratelj.

Opštim aktom i ugovorom o radu može da se utvrdi pravo na plaćeno odsustvo u trajanju dužem od trajanja utvrđenog zakonom, odnosno širi krug lica.

Poslodavac može da odobri zaposlenom odsustvo za srodnike koji nisu navedenom odredbom i za druga lica koja žive u zajedničkom porodičnom domaćinstvu sa zaposlenim, u trajanju utvrđenom rešenjem poslodavca.

• Mirovanje radnog odnosa

Bračni drug zaposlenog koji je upućen na rad u inostranstvo u okviru međunarodno-tehničke ili prosvetno-kulturne saradnje, u diplomatska, konzularna i druga predstavništva, ima pravo na mirovanje prava i obaveza koja se stiču na radu i po osnovu rada, kao i da se vrati na rad kod poslodavca.

• Naknada troškova pogrebnih usluga

Zaposleni ima pravo na naknadu troškova pogrebnih usluga u slučaju smrti člana uže porodice, dok članovi uže porodice ovo pravo ostvaruju u slučaju smrti zaposlenog.

Članovima uže porodice u smislu ove odredbe smatraju se bračni drug i deca zaposlenog.

Iako vanbračni partneri nisu prepoznati Zakonom o radu, Ministarstvo rada, zapošljavanja i socijalne politike Republike Srbije u svom mišljenju br. 011-00-5142006-02 od 24. 08. 2006. godine navelo je da je poslodavac obavezan da u slučaju smrti vanbračnog druga sa kojim živi zaposleni u skladu sa porodičnim zakonom uspostavljenoj vanbračnoj zajednici isplati naknadu troškova pogrebnih usluga.

Mišljenje se zasniva na odredbama Porodičnog zakona, koji potvrđuje ustavnopravnu normu u pogledu izjednačavanje braka i vanbračne zajednice. Međutim, izjednačavanje bračne i vanbračne zajednice, odnosi se na bračne i porodične odnose, kao i prava i obaveze koja iz njih proizlaze i regulisana su Porodičnim zakonom, ali ne i na prava i obaveze vanbračnih partnera koja su regulisana drugim zakonom, kao što je ovde slučaj, pa se sa citiranim mišljenjem ne možemo složiti.

Pojedini poslodavci su kroz svoje posebne kolektivne ugovore priznali određena prava iz radnog odnosa i vanbračnim partnerima, ali se čak i tu mogu videti da prava vanbračnih partnera nisu u potpunosti izjednačena sa bračnim partnerima.

Dok Poseban kolektivni ugovor za zaposlene u jedinicama lokalne samouprave propisuje da zaposleni ima pravo na plaćeno odsustvo sa rada  u slučaju porođaja vanbračnog druga i u slučaju teže bolesti i smrti vanbračnog partnera, Poseban kolektivni ugovor za visoko obrazovanje daje  pravo na plaćeno odsustvo zaposlenom u slučaju teže bolesti i smrti vabračnog partnera, dok je pravo na plaćeno odsustvo priznato samo za porođaj supruge, ne i za porođaj vanbračne partnerke.

Za razliku od Zakona o radu, vanbračni partner prepoznat je u Zakonu o zdravstvenom osiguranju u pogledu prava na zdravstveno osiguranje u svojstvu člana uže porodice osiguranika, kao i u Zakonu o penzijskom i invalidskom osiguranju kojim je vanbračnom partneru priznato pravo na porodičnu penziju.

Zaključak

Iako je dilema poslodavca da li odredbe Zakona o radu treba šire tumačiti u korist zaposlenog, vanbračni partner nema jednaka prava kao bračni partner prema Zakonu o radu.

Sve dok to pravo ne bude priznato ovim zakonom, poslodavcima ostaje mogućnost, ne i obaveza da svojim aktima priznaju određena prava vanbračnim partnerima, pod istim uslovima koje važe za bračne partnere.

Ovaj članak je isključivo informativne prirode i ne predstavlja pravni savet. Ukoliko su Vam potrebne dodatne informacije, budite slobodni da nas kontaktirate.