Sport ne čine samo sportska pravila na terenu. Pravila postoje i van terena, u raznim ugovorima u oblasti sporta, pa tako i ugovoru o radu.

Zakon o sportu i Zakon o radu, kao lex generis, uređuju radnopravni položaj profesionalnog sportiste. Ugovor o radu sportiste prilagođen je potpuno drugačijoj realnosti koja odražava dinamičan i nepredvidiv život sportiste – od nepostojanja radnog vremena, preko utakmica, brojnih treninga, premija za pobede, raznih takmičenja, transfera između klubova, do stroge disciplinske odgovornosti. Razumevanje tih razlika i kako se zakonski okvir prilagođava specifičnostima sportskog sveta ključno je za sve aktere u sistemu sporta.

Pojmovi

Prava, obaveze i odgovornosti profesionalnih sportista uređuju se zakonom, sportskim pravilima nadležnog nacionalnog granskog sportskog saveza, kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu (kada nije zaključen kolektivni ugovor kod poslodavca) i ugovorom o radu između sportiste i sportske organizacije.

Sporta organizacija jeste organizacija koja se osniva radi radi obavljanja sportskih aktivnosti i sportskih delatnosti, u skladu sa zakonom.

Profesionalni sportsta jeste sportista koji se bavi sportskom aktivnošću kao jedinim ili osnovnim zanimanjem i drugi sportista koji ima status profesionalnog sportiste u skladu sa sportskim pravilima nadležnog međunarodnog sportskog saveza.

Profesionalni sportista ima sva prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa u skladu sa zakonom kojim se uređuje rad, ako Zakonom o sportu ili sportskim pravilima nadležnog međunarodnog sportskog saveza nije drukčije utvrđeno.

Ključne specifičnosti ugovora o radu prema Zakonu o sportu

Ugovorne strane

Ugovorne strane u opštem režimu radnih odnosa su domaće i strane pravno lice, odnosno fizičko lice na strani poslodavca i zaposleni, dok su to prema Zakonu o sportu profesionalne organizacije i profesionalni sportisti.

Za razliku od profesionalnih sportista, sportisti amateri zaključuju ugovor o bavljenju sportom. Vrhunski sportista može da se samostalno profesionalno bavi sportskim aktivnostima u individualnim sportovima i kao samostalni profesionalni sportista, odnosno preduzetnik.

Forma ugovora

Standardni radni odnos zasniva se ugovorom o radu, koji zaključuju zaposleni i poslodavac u pisanoj formi, u najmanje tri primerka od kojih se jedan obavezno predaje zaposlenom, a dva zadržava poslodavac. Ugovor, kao i sve izmene i dopune ugovora, uključujući i sporazumni raskid ugovora između sportiste i sportske organizacije zaključuje se u pisanoj formi, ali se i overava u skladu sa zakonom, u protivnom je ništav.

Nadležni nacionalni sportski savez prikuplja, čuva i vrši druge radnje obrade ličnih podataka sportiste, između ostalog i podatke o osnovu angažovanja i zaključenim ugovorima sa sportskom organizacijom.

Netipičnost radnog odnosa sportiste oslikava se u tome da se koristi različita terminologija za ugovore o radu kod sportskih saveza, poput profesionalnog ugovora o igranju u fudbalu, ugovora  o profesionalnom angažovanju igrača u košarci, i drugo.

Za razliku od standardanih odredbi ugovora o radu kao što su opis posla, mesto obavljanja rada, zarade i druga primanja, radno vreme, vrsta i trajanje radnog odnosa, ugovor o radu sportiste može da sadrži specifične odredbe, kao što su vrsta i nivo takmičenja, prava i obaveze sportiste u vezi sa treninzima, nastupima, takmičenjima, obaveze sportske organizacije prema sportisti, disciplinska pravila, mogućnost transfera, obeštećenja, posebna pravila o reklamiranju i sponzorstvu i drugo.

Trajanje ugovora o radu

Zakon o sportu ne poznaje radni odnos na neodređeno vreme. Profesionalni sportista zasniva radni odnos sa sportskom organizacijom zaključenjem ugovora o radu, na određeno vreme, najduže do pet godina.

Po isteku ovog perioda, profesionalni sportista može ponovo da zaključi ugovor sa istom ili drugom sportskom organizacijom.

Mesto rada

Bitan element u standardnom ugovora o radu je mesto rada, koje najčešće podrazumeva prostorije Poslodavca (fabrika, kancelarija, prodajni i uslužni objekti, itd). Kod ugovora o radu sportiste mesto rada je fleksibilnije. Sportski objekat (hala, teren, bazen, stadion) i prostorije sportske organizacije jesu središte sportskih aktivnosti, ali profesionalni sportista svoje sportske aktivnosti po potrebi obavlja u različitim mestima rada, kako u zemlji, tako u inostranstvu, na utakmicama, pripremama, turnirima, gostovanjima i slično.

Ukoliko je sportista angažovan u sportskoj organizaciji izvan svog mesta prebivališta, odnosno boravišta, sportska organizacija može omogućiti besplatni smeštaj na teritoriji jedinice lokalne samouprave u kojoj se nalazi sedište sportske organizacije, u kom slučaju se to ne smatra drugim primanjem sportiste.

Radno vreme, odmori i odsustva

Radno vreme, odmori i odsustva su kod standardnih ugovora o radu vrlo precizno i jasno određeni, dok se kod profesionalnih sportiste prilagođavaju režimu sportskih aktivnosti. Za razliku od zaposlenog kod poslodavca koji će svake nedelje najčešće imati isti fond radnih sati, uz obavezan odmor u toku dnevnog rada, dnevni i nedeljni odmor, radna nedelja sportiste organizuje se u skladu sa sportskim kalendarom, rasporedom i planom sportske organizacije. Klasični instituti radnog prava, poput prekovremenog rada, preraspodele radnog vremena nemaju primenu kod sportiste. Sportista ostvaruje pravo na godišnji odmor, ali će i on zavisiti od sportskog kalendara i najčešće će se koristiti u pauzi između igračkih sezona.

Zarada i druga primanja

Bitan element svakog ugovora o radu je zarada, bez koje određeni odnos ne bi imao radnopravni karakter. Kod standardnih ugovora o radu Zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu. Zaposlenima se garantuje jednaka zarada za isti rad ili rad iste vrednosti koji ostvaruju kod poslodavca, pri čemu se pod radom jednake vrednosti podrazumeva rad za koji se zahteva isti stepen stručne spreme, odnosno obrazovanja, znanja i sposobnosti, u kome je ostvaren jednak radni doprinos uz jednaku odgovornost.

Koliko će zaraditi sportista zavisi od njegovih individualnih kvaliteta i tržišne vrednosti, te se ne mogu samo   ceniti formalni kriterijumi, kao što je to slučaj kod standardnih ugovora o radu. Pored zarade, Zakon o sportu definiše i druga primanja profesionalnog sportiste, kao što su novčana i druga nagrada za postignute sportske rezultate, naknada troškova smeštaja, ishrane i putovanja za vreme sportskih priprema i sportskih takmičenja, novčana i druga naknada na ime zaključenja ugovora, naknada za korišćenja lika sportiste i druga slična primanja nemaju karakter zarade. Druga primanja mogu biti i utvrđena opštim aktima sportske organizacije.

Prestanak radnog odnosa

Sporazumni prestanak ugovora i prestanak po isteku ugovorenog roka jesu karakteristični vidovi prestanka radnog odnosa za bilo koji tip ugovora o radu. Međutim, ugovor o radu sportiste može se otkazati od strane sportiste i sportskih organizacija pod uslovima propisanim pravilnikom i ugovorom uključujući disciplinske razloge (nedolazak na treninge, doping kontrola, nepoštovanje pravila sportske organizacije itd). Takođe, prestanak ugovora sportiste može nastupiti zbog transfera u drugi klub, što je specifično za sportski sektor i ne postoji kod klasičnih radnih odnosa.

Rešavanje spora

Zaposleni po osnovu standardnog ugovora o radu svoja prava mogu zaštiti pred redovnim sudovima i inspekcijom rada, nešto ređe i pred Republičkom agencijom za mirno rešavanje radnih sporova, dok se sporovi koji proisteknu iz ugovora o radu sportiste mogu i najčešće se rešavaju pred sportskim arbitražama.

Zaključak

Iako se ugovorom o radu sportiste, u skladu sa Zakonom o sportu, zasniva radni odnos, njegova sadržina i primena, uslovljene specifičnostima sportskog angažmana, izdvajaju ga iz okvira opšteg radnog prava i čine ga posebnim pravnim institutom u okviru radnog i sportskog zakonodavstva.

Ovaj članak je isključivo informativne prirode i ne predstavlja pravni savet. Ukoliko su Vam potrebne dodatne informacije, budite slobodni da nas kontaktirate.